Cytowanie prac zbiorowych jest jednym z najbardziej wymagających elementów warsztatu naukowego, szczególnie dla studentów, którzy po raz pierwszy przygotowują pracę licencjacką, magisterską czy podyplomową. Prace zbiorowe w odróżnieniu od książek o nierozdzielnym autorstwie charakteryzują się tym, że poszczególne części opracowania mają swoich wyraźnie wskazanych autorów. Oznacza to, że każdy rozdział ma indywidualne autorstwo, a całość książki została skomponowana przez redaktora lub zespół redaktorów naukowych. Prace tego typu obejmują opracowania z wielu dziedzin, a szczególnie często występują w naukach społecznych, prawnych, humanistycznych czy ekonomicznych. Zrozumienie zasad ich cytowania jest ważne, ponieważ nieprawidłowe przywołanie źródła może prowadzić do poważnych błędów metodologicznych i obniżać rzetelność pracy naukowej.
W pracach zbiorowych podstawową zasadą jest cytowanie autora rozdziału, a nie redaktora całego opracowania. Student powinien najpierw ustalić, kto jest autorem wykorzystywanego fragmentu, ponieważ to właśnie jego idee, koncepcje, analizy lub interpretacje zostały wykorzystane w pracy. Redaktor naukowy nie jest autorem treści, a jedynie osobą odpowiedzialną za nadanie publikacji odpowiedniej struktury, wyboru tekstów i ich opracowanie techniczne lub merytoryczne. Dlatego cytowanie całej pracy zbiorowej bez wskazania autora rozdziału jest błędem, który w polskim środowisku akademickim jest traktowany jako poważne naruszenie zasad pracy naukowej. Właściwą praktyką jest cytowanie najpierw nazwiska autora rozdziału, następnie podanie jego tytułu wewnętrznego, a dopiero później umieszczenie informacji o publikacji, w której rozdział się znajduje.
Przy cytowaniu prac zbiorowych konieczne jest również zwrócenie uwagi na strukturę książki. Przykłady klarownie pokazują, że przypis powinien zawierać imię i nazwisko autora części, następnie tytuł rozdziału umieszczony najczęściej w cudzysłowie lub zapisany kursywą zgodnie z zasadami stosowanymi w całej pracy. Po tytule powinna pojawić się informacja o miejscu publikacji rozdziału, zapisana zwykle po dwukropku w formie „[w:]”. Następnie podaje się tytuł całej książki, tom, jeśli występuje, oraz informację o redaktorze naukowym w formie „pod red.”, „pod red. naukową” lub „(red.)”. Wybór odpowiedniej formy zależy od tego, jak zapisano dane w publikacji. Nie wolno zmieniać ani standaryzować zapisów z własnej inicjatywy, ponieważ forma użyta w oryginale jest wiążąca. Po podaniu redaktora należy wskazać miejsce i rok wydania, a na końcu numer strony lub zakres stron, z których korzysta student.
Istotnym elementem cytowania prac zbiorowych jest właściwe rozpoznanie charakteru autorstwa rozdziału. Zdarza się, że autor rozdziału jest wymieniony wyłącznie w ogólnym wykazie autorów, najczęściej na końcu tomu, bez oznaczenia, który rozdział należy do której osoby. W takiej sytuacji cytowanie może być utrudnione, ale nie zwalnia to studenta z obowiązku podania autora, jeśli publikacja wskazuje go jako twórcę treści całego tomu lub części. Wówczas przypis może przybrać uproszczoną formę, która nie zawiera tytułu rozdziału, lecz jedynie informację, że autor występuje w ramach pracy zbiorowej. Zasada ta dotyczy zwłaszcza prac, w których rozdziały nie mają indywidualnych tytułów, są częścią jednolitej narracji, jednak autorzy zostali wymienieni w ogólnym spisie. W takim wypadku przypis przyjmuje formę: imię i nazwisko autora, po czym wskazanie redaktora naukowego oraz tytułu książki.
Warto zwrócić uwagę na znaczenie oznaczenia redaktora naukowego. W publikacjach współczesnych najczęściej spotykana forma to skrót „(red.)”, jednak wiele klasycznych opracowań stosuje formy takie jak „pod red.” lub „pod red. naukową”. Student nie powinien ujednolicać tego zapisu, lecz zawsze stosować dokładnie tę formę, która widnieje w cytowanej książce. Wynika to z zasady wierności względem oryginału, która jest jedną z fundamentalnych zasad przygotowywania przypisów. Redaktor naukowy nie jest traktowany jako autor, dlatego jego nazwiska nie zapisujemy w pierwszej pozycji przypisu, lecz dopiero po tytule całej książki. Zasadę tę należy stosować konsekwentnie w całej pracy, co pozwala zachować spójność i profesjonalizm.
Cytowanie prac zbiorowych wiąże się również z koniecznością zachowania szczególnej staranności przy podawaniu numerów stron. W przypadku rozdziałów autorstwa konkretnej osoby bardzo często zdarza się, że w pracy zbiorowej numeracja treści jest przerywana przez ilustracje, wykresy czy tabele, dlatego warto zwrócić uwagę na to, czy cytowany fragment nie należy do części niestandardowej. Niektóre prace zbiorowe zawierają również odrębne paginy wstępu lub indeksów, co może generować błędy. Poprawne cytowanie wymaga więc dokładnego wglądu w tekst i upewnienia się, że numer strony podany w przypisie jest prawidłowy.
Nieodzownym elementem pracy z publikacjami zbiorowymi jest rozpoznanie różnicy między redakcją naukową a redakcją techniczną. W wielu współczesnych publikacjach redaktor techniczny lub językowy jest wymieniany na stronie redakcyjnej, jednak osoby te nie powinny być wymieniane w przypisach. W przypisach odnotowuje się wyłącznie redaktora naukowego, czyli osobę odpowiedzialną za merytoryczny kształt książki. W sytuacji, gdy publikacja nie ma redaktora naukowego, a jest pracą zbiorową o wyraźnie przypisanych autorach poszczególnych części, w przypisie pomija się informację o redakcji i ogranicza się jedynie do przywołania autora rozdziału oraz tytułu książki.
Istnieje również kwestia cytowania prac zbiorowych wielotomowych. W takich przypadkach w przypisie obowiązkowo należy podać numer tomu, ponieważ poszczególne części różnią się treścią, układem i zakresem. Student nie może posługiwać się jednym przypisem, uznając, że cały zestaw tomów jest równoważny treściowo. Warto zwrócić uwagę, że numery tomów są częścią oryginalnego tytułu i powinny być zapisywane zgodnie z formą stosowaną w publikacji, czyli np. „t. II”, „Tom 4”, „Tom czwarty”. Ponownie, zasada wierności oryginałowi ma tu zasadnicze znaczenie.
Cytowanie prac zbiorowych w bibliografii rządzi się zasadami odmiennymi od cytowania w przypisach. W bibliografii należy podać pełny opis rozdziału z informacją o autorze, tytule rozdziału, tytule publikacji, redaktorze naukowym, numerze tomu oraz miejscu i roku wydania. W przeciwieństwie do przypisów w bibliografii nie podaje się numerów stron cytowanego fragmentu, chyba że omawia się całość rozdziału. Różnica ta wynika z odmiennej funkcji bibliografii, która ma wskazywać źródła, z których korzystano, a nie dokumentować miejsca, z którego pochodzi konkretny cytat.
Cytowanie prac zbiorowych jest ważnym elementem rzetelności naukowej, ponieważ poprawne wskazanie autora rozdziału umożliwia właściwe przypisanie idei i poglądów twórcy publikacji. Dzięki temu student unika błędów takich jak przypisywanie myśli redaktorowi czy samej publikacji jako całości, co w naukach prawnych, humanistycznych i społecznych jest szczególnie istotne. Właściwe cytowanie dowodzi, że autor pracy potrafi analizować strukturę źródeł, rozumie różnice między typami publikacji i posługuje się literaturą zgodnie z akademickimi standardami.