Cytowanie publikacji drukowanych w językach używających alfabetu niełacińskiego stanowi istotny element warsztatu badawczego, zwłaszcza w pracach naukowych z zakresu filologii, historii, prawa międzynarodowego, nauk społecznych i humanistycznych. W praktyce akademickiej studenci bardzo często spotykają się z tekstami rosyjskimi, ukraińskimi, chińskimi, arabskimi czy hebrajskimi, w których pierwotny zapis nie wykorzystuje alfabetu łacińskiego. W takich sytuacjach konieczne jest zastosowanie transliteracji lub transkrypcji, czyli przekształcenia znaków oryginalnego alfabetu w formę fonetyczną przy użyciu liter łacińskich. Celem tego zabiegu jest umożliwienie czytelnikowi polskiemu oraz recenzentom pracy jednoznacznej identyfikacji cytowanego źródła, przy zachowaniu możliwie wiernego odwzorowania oryginalnej wymowy i struktury tytułu.
Podstawową zasadą przy cytowaniu publikacji w językach niełacińskich jest zachowanie maksymalnej wierności oryginałowi, zarówno w zakresie nazwisk autorów, tytułów, jak i numeracji stron. W przypadku transliteracji niektórych języków, takich jak rosyjski czy ukraiński, obowiązują określone schematy konwersji liter cyrylicy na litery łacińskie. Przykładem może być nazwisko М. Рот, które po transliteracji zapisujemy jako M. Rot. Analogicznie tytuł „Osobnosti w zaimodejstvi jazykow i dialektow Karpatskogo areala” odzwierciedla wymowę słów w sposób czytelny dla osoby posługującej się alfabetem łacińskim. Ważne jest, aby transliteracja była spójna w całej pracy; raz przyjęty schemat należy stosować do wszystkich cytowanych źródeł tego typu.
Kolejnym istotnym elementem jest zapis dat i numeracji w publikacjach czasopism drukowanych alfabetem niełacińskim. Podobnie jak w przypadku publikacji łacińskich, należy podać rok wydania, numer czasopisma, tom lub zeszyt, a następnie numer strony. Przykład z czasopismem „FołksSztyme”, nr 25(4836), 27 VI 1987, pokazuje, że przy transliteracji nazwy periodyku należy zachować strukturę numeracyjną oraz datę w formacie czytelnym dla polskiego odbiorcy. Datę można zapisać w standardzie międzynarodowym lub w tradycyjnej formie używanej w oryginale, np. 27 VI 1987, co pozwala zachować spójność z pierwotnym dokumentem. Zapis ten zapewnia precyzyjną identyfikację źródła, umożliwiając każdemu czytelnikowi odnalezienie artykułu bez ryzyka pomyłki.
W przypadku cytowania publikacji drukowanych w językach niełacińskich należy również uwzględnić specyfikę tytułów, które mogą zawierać znaki diakrytyczne, akcenty, czy litery nie występujące w języku polskim. Przy transliteracji celem jest przybliżenie fonetyczne, a nie dosłowne odwzorowanie graficzne. Na przykład w języku hebrajskim lub arabskim zapis wymaga oddania wymowy liter przy użyciu liter łacińskich, przy zachowaniu struktury wyrazów i ich kolejności. W praktyce akademickiej oznacza to, że tytuły książek i artykułów powinny być zapisane tak, aby osoba nieznająca alfabetu oryginalnego mogła wymawiać słowa w sposób jak najbliższy oryginałowi. Przy tym zawsze należy podawać miejsce i rok wydania, co jest niezbędnym elementem pełnego przypisu bibliograficznego.
Ważnym zagadnieniem jest kwestia autorstwa. W publikacjach niełacińskich należy podać nazwiska autorów w formie transliterowanej, zachowując inicjały lub pełne imiona zgodnie z oryginałem. W przykładzie M. Rot zapisano inicjał imienia i nazwisko, co jest standardem przy cytowaniu źródeł w językach innych niż polski. Jeśli publikacja ma wielu autorów, należy zastosować te same zasady co w przypadku książek o nierozdzielnym autorstwie: wszystkie nazwiska wymieniamy, zachowując kolejność występującą w oryginalnym dziele. Jeżeli publikacja jest opracowaniem zbiorowym, w którym poszczególne rozdziały mają przypisanych autorów, należy stosować analogiczne zasady cytowania prac zbiorowych, czyli podawać autora rozdziału, tytuł rozdziału, tytuł publikacji, redaktora naukowego, tom, miejsce i rok wydania.
Podczas transliteracji należy pamiętać również o jednolitości przyjmowanego schematu. W przypadku języka rosyjskiego i ukraińskiego można stosować międzynarodowy system transliteracji, oparty na normach ISO, lub narodowe standardy transliteracji, np. dla rosyjskiego GOST lub BGN/PCGN. Ważne, aby student raz przyjętą metodę stosował konsekwentnie w całej pracy. Niezachowanie spójności może prowadzić do nieporozumień lub uznania przypisów za błędne. Ponadto transliteracja ułatwia późniejszą weryfikację źródeł, a także ich odnalezienie w bibliotekach i bazach danych.
Cytowanie publikacji drukowanych alfabetem niełacińskim wymaga też uwzględnienia różnic w typografii i interpunkcji. Znaki interpunkcyjne w oryginale, takie jak myślniki, dwukropki, cudzysłowy, powinny być przeniesione w formie jak najbardziej zbliżonej do oryginału. Natomiast w zakresie liter, które nie występują w alfabecie łacińskim, stosujemy odpowiednie odpowiedniki fonetyczne. Na przykład rosyjskie „ж” zapisujemy jako „zh”, „ш” jako „sh”, „ч” jako „ch”. Przy językach azjatyckich lub arabskim stosuje się standardowe systemy transliteracji powszechnie uznawane w piśmiennictwie akademickim. Ważne jest, aby student znał obowiązujące normy transliteracji dla danego języka, co znacząco ułatwia przygotowanie poprawnych przypisów i bibliografii.
W przypadku publikacji w językach niełacińskich pojawia się również kwestia cytowania czasopism. Nazwy periodyków należy transliterować w taki sposób, aby były możliwe do odczytania i zidentyfikowania przez osoby nieposługujące się alfabetem oryginalnym. W przykładzie „FołksSztyme” pokazano, że nazwa czasopisma została przetranskrybowana, zachowując brzmienie oryginału i umożliwiając identyfikację źródła w bibliotekach lub bazach danych. Podobnie jak w przypadku czasopism łacińskich, należy podać numer, zeszyt lub tom, a także datę wydania i numer strony, przy zachowaniu spójności z oryginałem.
Transliteracja i cytowanie publikacji drukowanych alfabetem niełacińskim są również niezbędne z punktu widzenia weryfikacji naukowej. Poprawne przypisy umożliwiają recenzentom, promotorom i innym badaczom odnalezienie źródeł, sprawdzenie ich treści oraz ocenę wykorzystania materiału w pracy. Niepoprawne lub niekonsekwentne cytowanie może skutkować trudnościami w ocenie pracy, a w przypadku poważniejszych błędów nawet wątpliwościami co do rzetelności naukowej. Dlatego student powinien poświęcić szczególną uwagę przy opracowywaniu przypisów do publikacji w językach niełacińskich, stosując wyraźnie ustalony schemat transliteracji, wierne odwzorowanie tytułów i nazw autorów oraz dokładne podanie danych wydawniczych.
Cytowanie publikacji drukowanych alfabetem niełacińskim wymaga od studentów zrozumienia zarówno zasad transliteracji, jak i struktury bibliograficznej. Każdy element przypisu – autor, tytuł, nazwa czasopisma lub książki, miejsce i rok wydania, numer strony – powinien być podany w formie zgodnej z oryginałem, przy zastosowaniu fonetycznej konwersji znaków alfabetu niełacińskiego na litery łacińskie. Dzięki temu praca staje się czytelna, rzetelna i w pełni zgodna z akademickimi standardami. Student, który opanuje te zasady, zyskuje nie tylko kompetencje techniczne w zakresie cytowania, ale również świadomość etyczną dotyczącą poprawnego przypisywania autorstwa i odpowiedniego dokumentowania źródeł, co stanowi fundament profesjonalnego warsztatu badawczego.