Cytowanie książek o nierozdzielnym autorstwie jest jednym z obszarów, który często budzi trudności wśród studentów piszących prace dyplomowe, szczególnie w przypadku obszernych monografii tworzonych przez zespół współautorów. W polskiej praktyce akademickiej takie publikacje określa się mianem prac łącznych, ponieważ nie da się w nich jednoznacznie wyodrębnić fragmentów przypisanych poszczególnym autorom. Oznacza to, że wszyscy autorzy ponoszą odpowiedzialność za całość treści, a ich wkład jest równorzędny, niezależnie od stopnia zaangażowania, którego na etapie wykorzystywania źródła nie jesteśmy w stanie ocenić. Dlatego w przypisie należy odnotować wszystkich autorów bez wyjątku i niezależnie od długości listy nazwisk.
Prace o nierozdzielnym autorstwie różnią się od publikacji zbiorowych, w których poszczególne rozdziały mają wyraźnie przypisane autorstwo i można posługiwać się nazwiskiem autora konkretnego tekstu, pomijając redaktora lub autorów pozostałych części. W przypadku prac łącznych takiej możliwości nie ma, ponieważ struktura dzieła nie wskazuje, że dany fragment został przygotowany przez jednego autora. Do takich książek zaliczają się zarówno pozycje naukowe, jak i specjalistyczne opracowania, w których współpraca między autorami ma charakter ścisły i polega na wspólnym opracowywaniu treści. Z tego powodu poprawne cytowanie wymaga pełnego ujęcia wszystkich współautorów w sposób kompletny i zgodny z kolejnością występującą na stronie tytułowej.
W praktyce uniwersyteckiej obowiązuje zasada, że cytowanie książek o nierozdzielnym autorstwie wymaga wymienienia wszystkich autorów niezależnie od ich liczby, o ile publikacja nie jest encyklopedią, słownikiem lub innym dziełem, które ze względu na swój szczególny charakter nie pozwala na wskazanie listy twórców. W klasycznych monografiach naukowych zawsze należy wymienić wszystkie osoby biorące udział w tworzeniu publikacji. Jest to szczególnie istotne dlatego, że pominięcie współautora może zostać uznane za błąd metodologiczny, a w niektórych przypadkach nawet za naruszenie standardów rzetelności akademickiej. Dlatego odpowiednie cytowanie ma znaczenie nie tylko techniczne, lecz również etyczne.
Zasada ta została dobrze zilustrowana w podanym przykładzie, który obejmuje monografię A. Chełmońskiego i L. Kieresa, dotyczącą administracji wodnej i żeglugowej Odry. Obaj autorzy zostali uwzględnieni w przypisie, a ich nazwiska podano w takiej kolejności, w jakiej pojawiają się w publikacji. Jest to element o dużym znaczeniu, ponieważ kolejność ta nie jest przypadkowa i zwykle odzwierciedla wkład lub tradycyjny porządek przyjęty przez twórców publikacji. Student nie może samodzielnie zmieniać tej kolejności, skracać listy autorów ani pomijać kogokolwiek, kto znajduje się na stronie tytułowej.
Warto zauważyć, że cytowanie prac o nierozdzielnym autorstwie wymaga dokładności również w zakresie podania miejsca i roku wydania oraz numeru strony, jeżeli cytat odnosi się do konkretnego fragmentu. W przypadku cytowania całości publikacji podaje się wszystkie elementy bibliograficzne, jednak zawsze zachowuje się pełne nazwiska wszystkich współautorów i nie stosuje skrótu w postaci wyrażenia „i in.”, które byłoby właściwe na przykład przy cytowaniu artykułów z wieloma autorami w stylu APA, lecz nie w klasycznych przypisach stosowanych na polskich uczelniach. Polskie standardy prac prawniczych, humanistycznych czy społecznych wymagają pełnego przedstawienia autorów, co podkreśla równorzędność wkładu i szacunek dla pracy całego zespołu.
Cytowanie w przypisach książek o nierozdzielnym autorstwie jest dodatkowo utrudnione, gdy publikacja została wydana w kilku miejscach lub ma charakter międzynarodowy. W przykładzie Dodge’a, Fullertona i Rinka widzimy kilka miast wydawniczych, co również należy odnotować. Wielu studentów ma tendencję do pomijania któregoś z miejsc wydania lub podawania jedynie pierwszego, jednak poprawność akademicka wymaga odnotowania pełnych danych, jeśli znajdują się one na stronie tytułowej. Cytowanie pełnych danych sprzyja rzetelności i pozwala czytelnikowi zidentyfikować publikację bez ryzyka pomyłki.
Trudności pojawiają się także w sytuacji, gdy publikacja ma bardzo dużą liczbę współautorów, co zdarza się głównie w opracowaniach encyklopedycznych, słownikowych, kompendiach zbiorczych oraz w niektórych publikacjach wielotomowych. W takich przypadkach cytowanie wszystkich autorów byłoby nie tylko niepraktyczne, lecz wręcz niemożliwe. Dlatego w polskiej praktyce akademickiej przyjęto, że dzieła tego typu cytuje się wyłącznie poprzez tytuł oraz ewentualnie tom, bez wskazywania nazwisk autorów. Jest to uzasadnione tym, że przy tego rodzaju publikacjach struktura autorstwa ma charakter kolektywny, a większość autorów ma niewielki udział w całym tomie lub nawet w pojedynczym haśle. Cytowanie encyklopedii lub słownika wymaga więc pominięcia nazwisk współautorów i ograniczenia się do informacji o tytule, tomie, miejscu i roku wydania.
Jednym z najczęściej spotykanych błędów wśród studentów jest mieszanie zasad dotyczących cytowania dzieł o nierozdzielnym autorstwie z zasadami dotyczącymi prac zbiorowych. W publikacjach zbiorowych, gdzie istnieje redaktor naukowy, a poszczególne rozdziały mają przypisanych autorów, cytowanie powinno odnosić się do autora rozdziału, nie zaś do pełnej listy współautorów całej publikacji. Tymczasem w pracach o nierozdzielnym autorstwie nie odnotowuje się redaktora, ponieważ publikacja nie jest pracą zbiorową, lecz wspólnym dziełem autorów. Różnica jest kluczowa i wpływa na to, jak tworzymy przypisy oraz jak konstruujemy bibliografię. Dlatego rozumienie struktury publikacji jest niezbędne, zanim przystąpi się do jej cytowania.
W przypisach do książek o nierozdzielnym autorstwie ważna jest także konsekwencja w zapisie nazwisk. W polskich pracach naukowych stosuje się formę nazwisko imię lub inicjał imienia, zależnie od przyjętego stylu redakcyjnego. Ważne jest, aby w całej pracy stosować jednolitą formę. Nie można w jednym miejscu podawać inicjału, a w innym pełnego imienia, ani zmieniać kolejności zapisów. Równie istotne jest unikanie zapisywania nazwisk wielkimi literami, co może być spotykane w niektórych starszych publikacjach, ale nie jest uznawane za poprawne we współczesnych pracach dyplomowych.
W cytowaniu książek o nierozdzielnym autorstwie pojawia się również kwestia tytułu dzieła, który powinien zostać zapisany w sposób wierny oryginałowi, z zachowaniem pełnego brzmienia, pisowni oraz interpunkcji. Czasami tytuły zawierają podtytuły, dwukropki lub inne elementy, które również powinny zostać odnotowane. Pomijanie fragmentu tytułu jest błędem, ponieważ może prowadzić do błędnej identyfikacji publikacji. Dlatego przy przygotowywaniu przypisów warto zawsze korzystać ze strony tytułowej książki, a nie z okładki, opisu internetowego czy z pamięci. Zasada ta dotyczy wszystkich typów publikacji, ale w przypadku prac łącznych, gdzie dokładność jest szczególnie istotna, nabiera dodatkowego znaczenia.
Kolejnym elementem wartym omówienia jest sposób cytowania w bibliografii. Zasady pozostają takie same jak w przypisach, co oznacza konieczność ujęcia wszystkich autorów w pełnej kolejności. Bibliografia nie jest miejscem, gdzie dokonuje się skrótów, pominięć lub skracania nazwisk. Zasada pełności dotyczy zarówno autorów, jak i danych wydawniczych. O ile encyklopedie i słowniki w przypisach cytuje się poprzez tytuł, o tyle w bibliografii również nie wymienia się autorów, ponieważ struktura tych dzieł nie pozwala na wskazanie autorstwa w klasycznym rozumieniu. Inaczej niż w przypisach, w bibliografii należy jednak podać pełen opis bibliograficzny dzieła, z uwzględnieniem wszystkich tomów, jeśli były wykorzystywane.
Cytowanie książek o nierozdzielnym autorstwie wymaga uwagi i dokładności, jednak jest jednocześnie jedną z prostszych form cytowania, kiedy student zrozumie podstawową zasadę: należy podać wszystkich autorów bez wyjątku, z pominięciem jedynie dzieł kolektywnych takich jak encyklopedie czy słowniki. Taka praktyka pozwala zachować spójność, rzetelność i zgodność z akademickimi standardami. Dzięki temu praca dyplomowa staje się bardziej profesjonalna, a jej autor prezentuje umiejętność poprawnego posługiwania się literaturą naukową, co jest niezbędne zarówno na studiach, jak i w dalszej karierze zawodowej.